AHIR GÜBRESİ MUHAFAZASI VE
UYGULANMASI
Ahır gübreleri, tarihin ilk çağlarından beri, bitkisel
üretimi artırmak için kullanılmıştır.
Ahır gübreleri biryandan bitkilerin gelişmesi için lazım
olan besim maddelerini sağlarken, diğer yandan da
toprağın yapısını tarım için en uygun hale getirirler.
Ahır gübrelerinin bitkilere sağladığı besin elementleri
bakımından ticari gübreler gibi tek yönlü değildir.
İçerisinde birçok besin elementleri bulundurmaktadır.
Bu dersinizde ahır gübresi nedir, nasıl oluşur faydaları
nelerdir, nasıl muhafaza edilmelidir bunları göreceğiz.
Ahır gübresinin kıymetini bilelim, kullanalım ve bol
ürün alalım.
AHIR GÜBRESİ
Ahır hayvanlarının sıvı ve katı dışkıları ile
yataklıklarının karışımında oluşan artıklar ahır gübresi
olarak adlandırılır.
BESİN MADDELERİ
Hayvanlar yedikleri yemlerdeki besin maddelerinin ancak
% 45'inden yararlanabilirler, yemdeki bitki besin
maddelerinin yarısından fazlası dışkı ile ahır gübresine
geçer. Böylece ahır gübreleri içerdikleri besin
maddelerinden dolayı bitkiler için zengin bir besin
maddesi deposudur.
BESİN MADDELERİNİN OLUŞUMU NELERE BAĞLIDIR?
Ahır gübresinin içindeki bitki besin maddelerinin
oluşumu aşağıdaki faktörlerle bağıntılıdır.
- Hayvanın cinsine ve yaşına
- Hayvana yedirilen yemin miktarı ve besin değerine -
Hayvanların yemden yararlanma durumuna
- Hayvanların gördüğü işe
- Kullanılan yataklığın cins ve miktarına
- Gübrenin saklanma tekniği gibi faktörlere bağlıdır.
Şimdi bu saydığımız faktörleri sırasıyla inceleyelim.
HAYVANIN CİNS VE YAŞI
Ahır gübrelerinin içerdikleri bitki besin maddeleri;
dışkının alındığı hayvanların türüne göre büyük
farklılıklar gösterir. Koyun ve tavuktan elde edilen
ahır gübrelerinin besin maddesi miktar ve çeşidi sağır
ve beygirden elde edilenlere göre daha yüksektir. Bu
kıyaslamayı aşağıdaki tabloyu inceleyince daha iyi
anlayacaksınız.
Hayvanların cinsine göre, ahır gübresi içindeki bitki
besin maddeleri dağılımı
Hayvanın Cinsi Azot Fosfor Potasyum Kalsiyum
% N % P2 O5 % K20 % CaO
Sığır 0.29 0.17 0.10 0.34
Beygir 0.44 0.35 0.35 0.15
Koyun 0.55 0.31 0.15 0.46
Tavuk 1.70 1.40 0.90 2.0
Genç hayvanlar kendi kemik yapılarını ve kas yapılarını
geliştirmek için fazla miktarda fosfor, potasyum,
kalsiyum gibi besin maddelerine ve proteinlere
ihtiyaçları vardır. Ve bu besin maddeleri ile
proteinleri kendi gelişmeleri için kullanırlar. Bu
nedenle genç hayvanlardan elde edilen ahır gübreleri
azot, fosfor, potasyum ve kalsiyum gibi bitki besin
maddeleri açısından, yaşlı hayvanlardan elde edilen
gübrelere göre daha düşüktür.
YEMİN BESİN DEGERİ
Besin değeri yüksek yemlerle beslenen hayvanlardan elde
edilen ahır gübrelerinin bitki besin maddesi değeri,
daha yüksektir.
HAYVANIN GÖRDÜĞÜ İŞ
Süt veren ineklerden süt verme dönemlerinde elde edilen
ahır gübrelerinin, içindeki bitki besin maddesi miktarı,
kurudaki zamanlarına göre daha az azot, fosfor ve
potasyum gibi bitki besin maddelerine sahiptir. Çünkü,
süt inekleri, süt verebilmek için yemden fazlası ile
yararlanmak zorundadırlar.
Besi sığırları ve süt ineklerinden elde edilen ahır
gübrelerinin içinde bulunan azot besin maddesi
bakımından bir farklılık bulunmamasına rağmen, Besi
sığırlarından elde edilen ahır gübresi süt sığırından
elde edilen ahır gübresine göre fosfor ve potasyum besin
maddesi bakımından daha zengindir.
KULLANILAN YATAKLIĞIN CİNS VE MİKTARI
İyi bir ahır gübresi elde edebilmek için mutlaka
yataklık kullanılmalıdır. Ahırlarda kullandığımız
yataklık hayvanın idrarını emerek yıkanmasını ve sıvı
dışkı kaybını önler. Eğer yeterli miktarda yataklık
kullanırsak sıvı dışkı kaybı hiçbir zaman söz konusu
değildir. Yataklık kullanımı ile amonyum ve gübrenin
yitirilmesine engel oluruz. Organik maddeleri ve bitki
besin maddelerini ahır gübresine verir. Gübrenin
değerini korumanın en iyi şekli yeterli yataklık
kullanmaktır.
GÜBRENİN MUHAFAZA EDİLMESİ
Önemi:
Ahır gübresinin bitkilere faydalı olabilmesi için içinde
bulundurduğu Karbon/Azot oranı büyük önem taşımaktadır.
Mesela taze sığır dışkısında yataklıkla birlikte bu oran
60 karbona karşı bir azot, (60/1) beygir dışkısında 40
karbona karşı bir azottur. (40/1) Halbuki iyi bir
gübrede bu oranın sığır dışkısında 15/1 beygir
dışkısında 20/1 olması gerekmektedir. Ahır gübrelerinde
bu karbon/azot oranı değeri küçüldükçe, bu gübrelerden
bitkiler daha iyi yararlanırlar.
Ahır gübresi taze halde toprağa verilirse bu taze
gübrenin içindeki karbon/azot oranı büyük olduğundan
bitki bu gübreden yararlanamaz.Gübre toprakta kurur ve
atıldığı yerde çürümeden kalır. Gübrenin bitkiye faydalı
olabilmesi için olgunlaştırılarak bu karbon, azot
oranının küçültülmesini sağlamak gerekmektedir. Bunu
sağlamakta iyi bir muhafaza ile mümkündür.
Muhafaza:
Ahır gübrelerinin tarlaya verilinceye kadar geçen zaman
içerisinde gübre değerini kaybetmeden muhafaza edilmesi
en önemli konulardan bir tanesidir. Ahır gübresinin
muhafazası iki şekilde yapılır.
Ahır içerisinde muhafaza
B. Ahır dışında muhafaza
şimdi bunların nasıl yapıldığını görelim.
A. Ahır gübresinin ahır içerisinde muhafaza edilmesi:
Ahırda muhafaza, gübrenin değerini koruma bakımından en
iyi korumu şeklidir. Ahırda muhafazada, hayvanlar
sürekli olarak ahır gübresinin üzerinde
gezindiklerinden, ahır gübresi ve yataklık iyice
sıkışır. bu sıkışma sunucu havasız koşullar oluşur. Ahır
gübresinin ayrışması havasız koşullarda
gerçekleştiğinden, içindeki organik madde ve azot kaybı
en aza iner. Gübre ahırın içinde olduğu için yağmur
almaz ve dolayısıyla da yıkanma olmaz. Yıkanma olmadığı
içinde besin maddelerinin kaybı söz konusu değildir.
Ancak ahır gübresinin bu şekilde ahır içerisinde
muhafaza edilmesi hayvan sağlığı açısından iyi değildir.
Çünkü ahır gübresinin ayrışması sırasında açığa çıkan
amonyak, kükürtlü hidrojen gibi gazlar ahırın havasının
bozulmasına neden olur. Buna bağlı olarak da hayvanların
sağlığı bozulur. Kötü kokulu gazlar, süt hayvanlarının
sütünün temizliğini ve kalitesini olumsuz etkiler. bu
koşullarda elde edilen sütler, hem çabuk bozulur hem
kötü kokar. Ahır gübresinin ahır içerisinde muhafazası
süt inekçiliği ve besicilikte hiç tavsiye edilmez. Ama
koyun ve keçi ağıllarında rahatlıkla uygulanabilir.
B. Ahır gübresinin ahır dışında muhafaza edilmesi:
Ahır gübresinin ahır dışında muhafazası da iki şekilde
yapılır.
1 . Dağınık olgunlaştırma
2. Toplu olgunlaştırma
1. Dağınık olgunlaştırma:
Ahırdan alınıp, ahır dışındaki gübreliğe dikkatsizce,
gelişi güzel yığılan gübrelerin bekletilmesi işlemidir.
Böyle gelişi güzel ve dağınık olarak atılan gübrelerin
olgunlaşması gübrenin her kısmında aynı olmaz. Bu tip
gübre yığınlarının alt kısımlarının ıslak ve sulu
olmasına rağmen üst kısımları gevşek ve kurudur. Böyle
gelişigüzel yığılan gübre yığınlarının üst kısmında
havalı ayrışma, alt taraflarında ise havasız ayrışma
meydana gelecektir. Bu durumda gübre istenildiği gibi
olgunlaşmayacağı gibi gübreden gaz halinde azotun
kaybolması da söz konusudur.
2. Toplu olgunlaştırma:
Toplu olgunlaştırmada ahırdan çıkarılan taze gübre
gübrelikte, toplu ve muntazam bir şekilde muhafaza
edilir. Toplu olgunlaştırma soğuk ve sıcak olmak üzere
iki şekilde yapılır.
a. Soğuk olgunlaştırma
Soğuk olgunlaştırmada; ahırdan çıkarılan ve gübreliğe
getirilen ahır gübresi gübrelikte iyice sıkıştırılır.
Sıkıştırırken gübrenin yeteri kadar nemli olması
gerekmektedir. Eğer sıkıştıracağımız gübre kuru ise önce
ıslatılmalı sonra sıkıştırılmalıdır.
Ahır gübresinin olgunlaşması havasız koşullarda
oluştuğundan, bu gübre yığınının ısısı pek yükselmez.
Sıkıştırma nedeniylede gübre yığının içerisine gübre
içindeki besin maddelerinin yıkanmasına yol açabilecek
suyun sızması önlenmiş olur.
b. Sıcak Olgunlaştırma
Sıcak olgunlaştırmada; Ahırdan çıkarılan ve gübreliğe
getirilen gübre önce yaklaşık 60 cm'lik bir tabaka
halinde sıkıştırılmadan bırakılır. Böylece gübrenin
olgunlaşması havalı koşullarda oluşur. Yığının ısısı
kısa sürede 70 °C ye yükselir. Gübrenin içindeki
bakterilerin yardımı ile gübre yanmaya başlar. Daha
sonra bu gübre yığınını ıslatıp sıkıştırılır. Gübrenin
sıkışması ile bu sefer havasız şartlarda olgunlaşmayı
sağlayan bakteriler çalışmaya devam ederek yanmayı
tamamlar.
Buraya kadar gübrenin muhafaza şekillerini vermeye
çalıştık şimdide ahır gübresinin muhafazasında
kullandığımız gübreliğin taşıyacağı özellikler nelerdir
onları görelim.
GÜBRELİĞİN ÖZELLİKLERİ
-Gübrelik gübrenin ahırdan kolaylıkla taşınabilmesi için
ahırın yanında olmalıdır.
-Gübrenin serin kalabilmesi için kuzey tarafa
yapılmalıdır.
-Gübreliğin büyüklüğü; hayvan sayısı, hayvandan elde
edilen gübre miktarı ve gübrenin gübrelikte bekletilme
süresi gözönünde tutularak belirlenmelidir. (bir
büyükbaş hayvanın 12 aylık gübresini muhafaza etmek için
yaklaşık S-8 m3 yere ihtiyaç vardır.)
-Gübreliğin tabanı, sıvı ifrazatın toprak altına
sızmasını önleyecek şekilde yapılmalıdır. mümkünse
beton, aksi takdirde sıkıştırılmış kil üzerine taş
döşemek suretiyle yapılmalıdır.
-Gübreliğin tabanı toprak seviyesinden 50 cm derinde ve
şerbet kuyusuna doğru hafif meyilli olmalıdır.
-Şerbet kuyusu ise gübreliğin taban seviyesinden 60-70
cm daha aşağıda olup; üzeri bir kapak ile
kapatılmalıdır.
AHIR GÜBRESİNDE MEYDANA GELEN KAYIPLAR
Hazırlanan ahır gübresi, gerekli önlemler alınıp
korunmazsa tarlaya verilinceye kadar geçen süre
içerisinde, organik madde ve bitki besin maddeleri
bakımından büyük kayıplara uğrar. Bu kayıplar nasıl
olur? Bu kayıplar, gübrenin içindeki bitki besin
maddelerinin sıvı dışkı ile uzaklaşması, yağmur ile
yıkanması ve gaz şekline dönüşüp uçması şeklinde olur.
AHIR GÜBRESİNDE MEYDANA GELEN KAYIPLARIN ÖNLENMESİ
Kayıpları önlemek için ne yapmalıyız
- Ahır içerisinde mutlaka yataklık kullanılmalıdır.
Çünkü yataklık hayvan idrarını tutarak yıkanma yoluyla
kayıpları önler, amonyak kaybını engeller. Yataklık
içinde bulunan organik madde ve bitki besin maddelerini
gübreye verir ve gübrenin kullanımını kolaylaştırır.
- Olgunlaştırma sırasında ahır gübresindeki mevcut
azotun kaybını önlemek için ahır gübresine jıbbs, CaCl2,
Ca(No3)2 gibi koruyucu maddeler katılabilir.
- 1 ton ahır gübresine 30-35 kg normal süper Fosfat
eklemek suretiyle hem gübredeki azot kaybını engellemiş
oluruz, hem de gübrenin fosfor değerini artırmış oluruz.
- Ahır gübresinin muhafazası sırasında mümkün olduğu
kadar havasız şartlarda, sıkıştırılmış olarak
olgunlaştırılması sağlanmalıdır. Böylece azot ve organik
madde kaybı yarı yarıya azalır.
- Kayıpları önlemek için, ahır gübresi fazla yağış alan
alanlarda üstü kapalı olarak muhafaza edilmelidir. Az
yağış alan yerlerde ise rüzgar tutmayan, oldukça yüksek
bir yerde ve iyice sıkıştırılmış yığın halinde muhafaza
edilmelidir. Buradaki gübrenin üzerine ince bir toprak
tabakası veya organik maddece zengin bir örtü tabakası
ile kapatılmış olarak muhafaza edilmelidir.
- Kayıpların önlenmesi ve ahır gübresinin korunmasını
sağlamak için gübreliğin yukarda da belirttiğimiz gibi
uygun olması gerekir.
AHIR GÜBRESİNİN KULLANIMI
NE ZAMAN
NEKADAR
NASIL kullanmalıyız.
Ahır gübresinin tarlaya verilmesi için en uygun
mevsimler ilkbahar ve Sonbahardır. Kullanılacak ahır
gübresi miktarı da genellikle dönüme 2- 4 tondur.
Ahır gübresi özellikle az yağış alan bölgelerde ve ağır
bünyeli topraklarda Sonbahar mevsiminde uygulanır. Çok
yağış alan bölgelerde ve kumlu topraklarda ise ilkbahar
aylarında gübreleme yapılır.
İçerisinde fazla sap bulunan olgunlaşmamış gübreler
bahar ekiminden az önce toprağa atıldıkları takdirde
fayda yerine zarar verirler. çünkü olgunlaşmamış gübre
ve içinde saplar toprakta derhal çürümeye başlar, bu
esnada çoğalan bakteri dediğimiz küçük canlılar
topraktaki bitkiye yarayışlı besin maddelerini
tüketirler. Ve gelişmekte olan bitkilerin faydalanmasına
engel olur. bu sakıncayı yok etmek için ahır
gübrelerinin güz mevsiminde toprakla karıştırılmaları,
ve baharda ise çapa bitkilerinin ekilmesi en uygunudur.
Ahır gübresinden organik madde ve besin maddeleri
kaybını önlemek için, tarlaya atılır atılmaz pullukla
toprak altına gömülmelidir. Eğer bu işlem yapılmazsa
attığımız gübrenin tarlada bekletilme süresi ve şekline
bağlı olarak gübre değerinden çok şey kaybeder.
AHIR GÜBRESİNİN FAYDALARI
Ahır gübrelerinin bitkilerin gelişmesi ve toprağın
yapısına olan faydalarını görelim.
- Ahır gübresinin kullanılması ile toprağımızın su tutma
kapasitesi artar. Toprağın su geçirgenliği iyileşir.
Böylece ahır gübresi atılan topraklarda suyun toprak
yüzeninden akıp gitmesi ve buharlaşmasına engel olunur.
Su toprak yüzeyinden akarken tarıma elverişli toprakları
da götüreceğinden toprağın tarlamızda kalmasını sağlar.
Bu durum erozyonun son derece büyük zararlar verdiği
ülkemiz toprakları için gerçekten çok önemlidir.
- Ahır gübresi toprağın kolay tava gelmesini sağlar ve
işlenmesini kolaylaştırır.
- Ahır gübresi kullanılan ince yapılı ve kumlu
topraklarda toprak parçacıklarının birbirine
bağlanmasını sağlar. Ağır killi topraklarda ise toprağın
gevşemesini ve toprak içeride boşlukları artırır. Her
iki durumda da toprağı bitki gelişimi için daha iyi bir
yapı kazandırır.
- Ahır gübresinin en önemli özelliklerinden biriside
zengin mikro- organizma kaynağı olmasıdır. 1 gram sığır
dışkısında 60 ila 137 milyar bakteri bulunmaktadır.
Toprağa katılan ahır gübresi, topraktaki mikro-
organizma sayısını ve etkinliğini artırır. Böylece
bitkilerin gelişmesi için çok yararlı olan, topraktaki
faaliyetleri artırır.
- Ahır gübresi yapısı nedeniyle toprağın havalanmasını
uygun hale getirir. Yine ahır gübresi toprakta var olan
ve bitkilerin kullanamadığı bazı besin maddelerini
bitkiler için faydalı hale getirir.
- Ahır gübresi bitkilerin gelişmesi için lazım olan
besin maddelerini, doğrudan toprağa sağlar.
Kaynak : tedgem.gov.tr
<<<Ahır Gübresi Kullanımı>>>
|
